АЧКЁЗЛЕНИ КЪЫЙЫН КЕЗИУЛЕРИ

Аман тёрени бузадыла
Бусагъатда барын тутадыла – министрлени, бизнесменлени, миллет жигитлени окъуна. Гудучулукъ бла улутхачылыкъны керилиую мында болмагъанча уллу эди. Башхасы да сейирди – сунмай тургъанлай халкъ кеси тюз ниетли болургъа таукелди.
- Бу ахыр айда хар эрттен къобама, ишге хазырланама, автобус тохтагъан жерге барама эм кёреме – адамла, бюгюн кимни тутдула деп, къызыу хапарла бардырадыла.
- Кёпмюдюле тутмакъда чиновникле?
- Хау, тамамды. Андан да аслам болурла деп ийнанама.
Ереванны супермаркетлеринден биринде менеджер болуп ишлеген Эдуард Манукян Эрменде хазна къалмай юч ай коррупция бла кюреш баргъанына бек къууанады. Кавказда улутхала алгъан – эрттеги тёреди. Ол СССР-ни кезиуюнде да юзюлмегенди.
Эсимдеди, Гюржюде ГАИ-ни офицерлерини къаллай дачалары болгъанын. Коррупцияны рейтингинде Эрмен 107 жерни алады (не къадар алаша болса, ол къадар аманды). Россей, кертиси бла да, 135-синде орналгъанды. Къалай-алай болса да, бизни гитче республикабызда хал осал эди. Бары сатылгъанды эмда алыннганды. «200 долларгъа водитель правала табаргъа онг бар эди, - дейди таксист Гарик. – Аланы туугъан кюннге саугъалагъандыла. Аны себепли бизде аварияла асламдыла. Жюрюй билмейдиле, ёлюрча урадыла бир бирни. «Керекли адамгъа» бир зат узатмай орта мектепге устаз болуп ишге кирирге амал жокъ эди».
Шёндю хал ыйыкъланы ичинде тюрленнгенди. «Аиф»-ни обозреватели, Эрменнге келип, ангыларгъа кюрешгенди: Россей «эрмен жорукъ бла» коррупцияны къуруталлыкъ болурму?

Генерал конфетлени 
къымып кетгенди
Биринчи кёлюнге келген: мында къаллай къатыш-къутушлукъ эсленнгенди. Ереванда жылла бла супермаркетле жасакъладан баш алгъандыла, гитче бизнесча жазылгъанлыкъгъа. Айхай да, аллай затла правительствону чиновниклерини ыразылыкълары бла этилгендиле. Бу кюнледе сатыу-алыу сетьге 20 минг долларгъа тазир салгъандыла. Ол жалгъан алкоголь суусапла чыгъаргъанды. Энчи фирмалада да аслам тинтиуле бардырыладыла. Эрменде, 90-чы жыллада биздеча, предпринимательле ишчилеге хакъны конвертледе бергендиле. Налогланы юсюнден киши сагъышланмагъанды. Энди кёп махкемеле жыйылгъан борчларын тёлерге керекдиле. Сёз ючюн, медицина жумушланы «Астхик» ара бюджетге 73 минг доллар къайтаргъанды.
Экинчи уа башыма не келеди: ярабий, бу алай тынчмыды? Уручуланы тынгылы къолгъа алсанг, аланы иги силкиндирсенг, къырал олсагъат казнагъа миллионла аллыкъды? Хау, алайды. Баям, бек башы уа – Эрменде «сыйлы ийнекле» окъуна ачыгъандыла.
- Генерал-лейтенант, къоруулау министрни алгъыннгы орунбасары, эрмен аскерни къурагъан, аслам орденле бла майдалланы иеси Манвел Григорянны тутханда, мен кёк жерге тюшген суннган эдим, - деп эсгереди юрист Самвел Хачикян. – Ийнанмай эдим: ол къалай болургъа боллукъду?! Аты айтылгъан адам, Къарабахда урушну жигити! Артда телевизор бла кёргюзтдюле. Миллет къоркъуусуз службаны ишчилери Григорянны вилласында жюз мингле бла долларла тапхандыла. Генерал а гюняхсызгъа саналгъанды, ол а уятсыз къойнун толтуруп тургъанды. Башхаладан не сакъларыкъса? Эрменлиле угъай демейдиле – бизни битеу олигархларыбызны шишликге ийсинле.

«Халкъ 
улутха бермейди»
Манга алгъын президентни къарындашы Левон Саргсянны дачасын кёргюзтедиле: энчи бай юй, башы алтын суу бла жылтырайды. «Ол эрттенликде къопса, балкондан Араратны кёргенди», - деп сукъланады жер-жерли басманы келечиси. Бусагъатда экс-лидерни жууугъу къачып айланады, излеу ачылгъанды. Аны законсуз байыкъланнганы, 1,5 млн доллар жасакъ тёлемегени ючюн терслейдиле.
Кёп болмай тутулгъанды эмда залог берип ийилгенди президентни охранасыны таматасыны орунбасары генерал Вачаган Казарян. Аны банкда 4,2 млн доллар ала тургъан такъыйкъада тыйгъандыла. Гитче хакъы бла анга аллай бир ахча къайдан чыкъгъанын ол ангылаталмагъанды. Аяусуз тутмакъгъа бизнесменлени, министрлени, депутатланы къалай олтуртханларына къарай, бош адамла да тюз ниетли болургъа излейдиле: биреу таза жюрекден, биреу къоркъуп.
Алгъын Ереванда гаишникле дайым водительлеге сылтаусуз илинип тургъандыла, улутхагъа 650 сом юзер ючюн. Энди «тазирле» тохтадыла. Алай ол мардасыз низамсызлыкъгъа келтиргенди: шофёрла ёхтем къоркъуусузлукъ къайшни тюйрерге унамайдыла – чынтты кавказ къылыкъ. «Чиновникле, депутатла – ол ангылашыулуду, - дейди Сусанна Хачикян. Аладан тюзлюкню киши да сакъламагъанды, алай коррупцияны уллулугъу мени бек сейирликге къалдыргъанды. Бош халкъда уяннангды. Адамла докторлагъа, устазлагъа, полициячылагъа улутха бермей башлагъандыла. Сен ишлегенинг ючюн жална ала эсенг, мен санга нек тёлерге керекме?»
«Сибириучю 
тиширыула окъуна 
урлагъандыла»
- Россейни ёлчемлерине кёре, къыралны бюджетине алыкъа кёп къайтармагъандыла – 40 млн доллар, - деп ангылатады экономист Гамлет Оганесян. – Бизге ол уллу ахчады – Эрменде жангыз да 2,5 млн адам жашайды. Титиретген шартла ачыкъланнгандыла: бары даражалада урлагъандыла – министрден юй жыйыучугъа дери. Школлада поварла аш-азыкъ къымгъандыла, таможняда ётюп кетер ючюн – ахча даулагъандыла, налогланы уа чий телиле тёлейдиле дегендиле.
Бусагъатда бизде тиерге жарамагъан чиновникле жокъдула деп айтырыгъым келеди. Энди урласанг, жууапха тартырыкъдыла. Керти, бир чырмау барды. Эрменде адамла жарлы жашайдыла. Экономика игиленмесе, иш хакъла ёсмеселе, коррупция бла кюрешиу хайырсыз боллукъду – жангыдан урлап башларыкъдыла.
Кюндюз Варданянц атлы орамда орналгъан кофейняда телевизорну экранында Миллет къоркъуусузлукъ службаны башчысы Артур Ванецян кёрюннгенлей, сёлешиуле тохтайдыла. Ол кезиулю чиновникни юйюнде тинтиуле бардыргъаныны юсюнден билдиреди. «Мен жангы премьер экономиканы айнытыр деп уллу ийнанмайма, алай коррупцияны онгларыкъды, - деп айтады журналист Баграт Саркисян. – Жалынчакъсыз 27 жылны ичинде улутхачылыкъ танг бездиргенди. Ким болса да, жууукъларым окъуна, коррупциягъа къатышсала, кечиу боллукъ тюйюлдю деп ант этеди Пошинян. Кёрюрбюз. Шёндю ол бек таукелди.

 

Георгий ЗОТОВ. «Аргументы и факты» газет. Ереван, Эрмен.

Свежие номера газет Заман


13.08.2018
10.08.2018
08.08.2018
06.08.2018