«Фильмни сюйюп этгенбиз, алай битеу ниетлерибизни уа толтуралмагъанбыз»

Алгъаракълада «Къабарты-Малкъар»  ВТК-ны ишчиси, Россейни Журналистлерини союзуну, Шимал Кавказны  Кинематографистлерини келечиси, Москвада, юг регионда кино жаны бла бардырылгъан фестивальланы лауреаты  Владислав Коломийцев Малкъарны белгили жашы, къыл къобузчу Абайланы Солтанбекни юсюнден документли кино алдыргъанды. Бу ушакъ да аны бла байламлы бардырылады. 

– Владислав Георгиевич, къалай бла тюшгенди эсигизге бизни жерлешибизни, ХIХ ёмюрню белгили адамыны юсюнден быллай уллу иш тындырыргъа?
– Мен кинодраматургма, республикабызны, Шимал Кавказны тарыхын билирге бек итинеме. Ол а белгили адамланы жашау ызларындан къуралады. Заман бара баргъанда кёп эслилени атларын эшитесе, аланы юсюнден кёбюрек билирге итинесе.
 Солтанбек бла да китапланы юслери бла танышханма, алай айтыргъа жарарыкъ эсе. Бек биринчиден, эсими неге бёлгенме десенг, ол, императорну аскеринде къуллукъ эте тургъанлай, аллай даража уа кёплеге берилмегенди, аны къоюп, музыка бла кюреширге сюйгенди. Анга жюреги бла берилгенди, къыл къобузну таулулагъа тёрели болмагъан скрипка тюрлюсюнде сокъгъанды. 
Солтанбекни юсюнден Интернетде, архивледе да излегенме материал. Сафарьянны китабы да болушханды. Ол озгъан ёмюрню 60-чы жылларында чыкъгъанды. Аны библиотекада тапхан къыйынды – фондларындан кетерилгенди. Алай бла, аны юсюнден билгеними айтып, кёргюзтюп, ол сейир фахмулу адамны эсде къалдырыргъа сюйгенме. Бусагъатлада, жарсыугъа, жаш адамла аз окъуйдула. Киногъа уа жарым сагъатларын, бу жыйырма беш минут барады, бёлаллыкъдыла. 
– Керти айтасыз, кёзлери да эсде тутарыкъды, кёллери да. Не чырмаулагъа тюбеген эдигиз иш юсюнде?
– Чырмау дерча да тюйюлдю, алай ёмюр бла жарым, андан да артыкъ озгъаны бла байламлы теренлеге киралмагъанбыз. Ол бир жаны. Экинчиден,  киногъа берилген заманны такъырлыгъы жунчутхан эди бизни. Мен аны отуз беш минут этерге деп оюмлай эдим. Анга кёре, алдыра баргъанбыз, алай... Дагъыда бир къауум зат, кёрюнюр суратлагъа келишмей, бир жанында къалгъанды. Алай болады. Кино алдырыуну кесини жорукълары бардыла.
– Ол бир жанында къалгъанды дегенигиз неди?
– Ма, сёз ючюн, сценарийде Абайланы Ханифаны юсюнден да бар эди. Алай ол кёрмюч тизгиннге тап жарашалмагъанды да, хайырланалмагъанма. Алдады аны юсюнден кино. Андан сора да, Солтанбек кёпле бла байламлыкъ жюрютгенди. Аланы атлары айтылады къагъытлада, суратлары уа жокъду, жарсыугъа. 
– Бу кинону бир ненча жерде алдыргъансыз. Къалайлада? Аны юсюнден айтсагъыз эди газет окъуучулагъа.
– Огъары Малкъарда, Холамда, Нальчикде Къабарты (Воронцов атлы) орамда, сора Владикавказны проспектинде – ол жюрюген жерледе айланнганбыз, алдыргъанбыз. Алгъадан тинтип, къайда не иш этеригибизни биле эдим. Былайда дагъыда айта кетерге керекди – кино алдырыргъа хазырлана туруп, ол сени жигитинг жашагъан заманда бу шахарда экономика, культура жаны бла болум къалай тюрлю болгъанын эсге алыргъа керекди. 
Сёз ючюн, Владикавказ уллу жамауат ара эди, Гюржюге, Тифлисге баргъанла, андан келгенле да аны юсю бла озгъандыла. Анда тохтап, культураларындан, башха билимлеринден да къойгъандыла бизге. Ол заманны алчы адамлары-малкъарлыла, къарачайлыла, къабартылыла, ингушлула, чеченлиле, башхала да - анда билим алгъандыла. Мында, анда да ишибиз жетишимли болгъаннга санайма.
 Жарсыугъа, Ставропольгъа бла Петербургга ол окъугъан жерлеге баралмагъанбыз. Аллай онгубуз болмагъанды. Архивледе къагъытла, суратла,  Къабарты орамда да бир къауум юй сакъланнгандыла. Эски киноланы да хайырланнганбыз. Фильмофонддан шуёхларым да болушхандыла. Ол болумла ишибизни женгиллетгенлерине не сёз. Огъары Малкъарда таш хунала энтта да оюлмай тургъанлары уа бир да болмагъанча къууандыргъан эдиле бизни барыбызны да.
– Кёрюнюп турады къараучугъа ол учунуулукъ. Не сезе эдигиз анда айланнганда?
– Бек биринчиден, ол ташладан чыкъгъан энергетиканы белгилерге керекди. Керти айтадыла, баям, ташны, къаяны, сууну… – саулай табийгъатны эси барды деп. Мен аны Огъары Малкъарда кесим сынагъанма. Сценарийни жаза туруп да ала берген кюч кёллендирген сунама мени.
– Сиз телевидение бериуле этесиз, документли кинола алдырасыз. Ала мынга ушаймыдыла?
– Угъай. Алада мен сау адамла бла сёлешеме. Ала барда алдырама, алдыргъанма дейим. Былай къарагъанда уа, мени ишлерим саулай да тарыхха къошумчулукъ этедиле, анга ишлейдиле.
– Абай улуну юсюнден кино документлиди. Аны сиз аллында айтхан озгъан заманнга келишдирсе, суратлау къошумчулукъ этерге амалы боллукъ тюйюлмю эди? Ол зат келгенмиди эсигизге?
– Келген эди.  Сценарий жазгъанда, мен Холамда, Уллу Малкъарда адамла ол заманладача кийинип болсала сюе эдим. Солтанбекни сабийлей, таулу чепкен кийип, шахаргъа биринчи келгенин, аны атасы Асланбек, патчах офицери, аскер тенглери бла тюбешгенин, анда жашчыкъ скрипканы биринчи кере кёргенин, анга сейирсинип тынгылагъанын, дагъыда аллай бир къауум зат суратларгъа умут эте эдим. Алай аллай ниетлеге заман, ахча къытлыгъы да чырмау болгъандыла. 
– Эски ишлеригизге къайтып къараучумусуз?  
– Алай да этиучюме, бир-бирледе. 
– Не излейсиз алада?
– Баям, ол кезиуню энергетикасындан къайтарыргъа, ол заманда сезген затларымы жангыдан жюрегим бла ётдюрюрге сюе болурма. Жашай баргъанда кесиме, телеэкранда кёргюзтген жигитлериме, ала этген ишлеге да багъа бериуюм тюрлене баргъанын эслейме.
– Тюзетген а этерикми эдигиз алада бир-бир кезиулени?
– Къолумдан келлик тюйюлдю ансы.... Аны сылтауу, сёз ючюн, он жыл мындан алгъа информация аз эди, кеси да бир жанлы. Бусагъатда уа ол кёпдю, тюз сайлай бил ансы, ажашмай. Ол чакъда аллай онгум болмагъанына жарсыйма.
– Сиз кимге ушаргъа, кимча ишлерге сюе эдигиз жаш заманыгъызда? Юлгю алыр адамыгъыз болгъанмыды, бюгюн бармыды?
– Нальчикде КъМКъУ-да аламат устазларым бар эдиле, окъуулула, аладан кёп затха юйреннгенме. Москвада Кинематографияны институтунда окъугъанымда да бек болушхандыла аланы дерслери манга. Бизде иги билим алыр онг жокъду дегенле бир да терсдиле.   
Москвада кёп белгили адамлагъа тюбегенме. Аланы хар бири да кёп бергендиле бизге. Сергей Герасимов, Михаил Роом, Габрилович, башхала да, совет кинону тагыларында тургъанла, тенглери бла сёлешгенча, алай ушакъ этиучю эдиле бизни бла.  Мыйыбызны дайым ишлетгенлей турургъа, хар нени да тинтип, теренинден ангыларгъа юйретгендиле ала.
– Бизни республиканы уллу шахарла бла тенглешдиргенде, халы не тюрлюдю, иги кинола алдыраллыкъбызмы?
– Жаланда бизни халкъланы этнографияларын, тарых жолларын алсанг окъуна, ол затха атап, бек аламат кинола этерге боллукъду. Хунерли адамларыбыз да бардыла, алай, жарсыугъа, хайырланалмайбыз ол онгланы. Жюз жыл ишлеп турсанг да, табыллыкъды айтыр, кёргюзтюр зат. 
– Сабийлигигизни, ата-анагъызны юслеринден да айтсагъыз эди окъуучулагъа, сизни иги танырча.
– Нальчикде туугъанма. Атам спорт жаны бла ишлегенди, бизни стадионну, футбол клубну таматасы болуп да тургъанды. Анам бухгалтер эди. 1-чи, 9-чу школлада окъугъанма. Лётчик болургъа сюе эдим, алай ёсюмюм бийик болуп, кабинагъа тап сыйынмагъаным ючюн алмагъан эдиле. Бек уллу библиотекам барды. Филологиягъа андан терилген эдим, артда кинематографиягъа. 
Сюйген ишим а окъугъанды. Музыка инструментледе согъуп, сурат этип да ётдюрюучюме заманымы, бош болсам. Жашау нёгерим врачды, эки къыз ёсгендиле, туудукъларыбыз къууандырадыла.  Жаратхан ишим. Андан сора не керекди адамгъа насыплы болур ючюн.

 

Ушакъны Мусукаланы Сакинат бардыргъанды.

Свежие номера газет Заман


11.07.2018
09.07.2018
06.07.2018
04.07.2018